مقایسه IT و OT در امنیت سایبری

آشنایی با مفهوم Operational Technology (OT)

فناوری عملیاتی (Operational Technology) با استفاده از سخت‌افزار و نرم‌افزار به مدیریت تجهیزات و سیستم‌های صنعتی می‌پردازد. این فناوری، کنترل سیستم‌های تخصصی پیشرفته را در صنایع مختلفی از جمله انرژی، صنعتی، تولید، نفت‌و‌گاز، رباتیک، مخابرات، بازیافت و صنعت توزیع و تصفیه آب بر عهده دارد.

سیستم‌های کنترل صنعتی ( industrial control systemیا ICS) یکی از بارزترین اَشکال فناوری عملیاتی (OT) به شمار می‌روند. این سیستم‌ها به نظارت بر عملکرد فرایندهای صنعتی می‌پردازند و از سامانه‌ی نظارت و جمع‌آوری داده‌ها (supervisory control and data acquisition یا SCADA) استفاده می‌کنند تا اطلاعات را به صورت فوری، گردآوری و تحلیل نموده و تجهیزات کارخانجات را مدیریت کنند.

به طور معمول این سیستم‌ها از programmable logic controller (PLC)ها استفاده می‌کنند تا اطلاعات را از حسگرها یا تجهیزات دریافت نموده و اقداماتی مانند نظارت بر بهره‌وری ماشین‌آلات، تضمین دمای مناسب دستگاه‌ها و خودکارسازی فرایندها را انجام دهند.

تامین امنیت محیط‌های OT به استفاده از راهکارهایی مانند مدیریت اطلاعات و حوادث امنیتی (security information and event management یا SIEM) وابسته است. این سیستم به تحلیل فوری فعالیت‌های شبکه و اپلیکیشن‌ها می‌پردازد. همچنین فایروال‌های نسل جدید (Next-Generation Firewall یا NGFW) با بررسی و فیلتر نمودن ترافیک ورودی و خروجی نقش خود را در ایمن‌سازی شبکه‌های OT ایفا می‌کنند.

 

آشنایی با مفهوم Information Technology (IT)

فناوری اطلاعات (Information Technology یا IT) به مجموعه‌ای از تکنولوژی‌، فرایند و سیستم‌ها اطلاق می‌گردد که برای جمع‌آوری، ذخیره‌سازی، پردازش و انتقال اطلاعات به‌کار می‌روند. این حوزه شامل توسعه، مدیریت و به‌کارگیری تجهیزات کامپیوتری، شبکه، نرم‌افزار و سیستم‌های اطلاعاتی است. فناوری اطلاعات (IT) به عنوان یک عنصر کلیدی در فعالیت‌های کسب‌و‌کارهای مدرن شناخته شده و نقش بسزایی در تسهیل ارتباطات موثر و تبادل اطلاعات میان افراد و سیستم‌ها ایفا می‌کند.

 

به‌طور کلی فناوری اطلاعات (IT) را می‌توان به سه دسته‌ی زیر تقسیم نمود:

• عملیاتی (operation): مدیریت روزانه‌ی بخش‌های IT که شامل مدیریت تجهیزات، نگهداری و پشتیبانی شبکه، ارزیابی سیستم و اپلیکیشن‌ها و ارائه‌ی پشتیبانی فنی می‌باشد.
• نگهداری زیرساخت (Infrastructure maintenance): فرایند راه‌اندازی و نگهداری زیرساخت و تجهیزات شامل کابل‌کشی، لپ‌تاپ، سیستم‌های تلفن‌ و سرورها می‌گردد.
• راهبری (Governance): به فرایند اطمینان از هم‌راستایی پالیسی‌ها و خدمات IT با الزامات و نیازهای سازمان می‌پردازد.

 

 

نقش حیاتی امنیت سایبری برای محیط‌های  ITو OT

امنیت فناوری عملیاتی (OT) و فناوری اطلاعات (IT) به حفاظت از تجهیزات، شبکه، سیستم و کاربران می‌پردازد.

 

موضوع امنیت سایبری همواره در حوزه‌ی فناوری اطلاعات (IT) از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و نقش حیاتی در حفظ و حراست از داده‌های سازمانی ایفا می‌کند. این امر به سازمان‌ها کمک می‌کند تا با اطمینان از امنیت کاربران، ارتباطات آن‌ها با محیط اینترنت را مدیریت نموده و از بروز تهدیدات احتمالی پیشگیری نمایند. امنیت سایبری برای سیستم‌های OT نیز ضروری است تا از زیرساخت‌های حیاتی حفاظت کنند. هرگونه تاخیر در این حوزه می‌تواند منجر به توقف فعالیت کارخانجات تولیدی، نیروگاه‌ها و یا سیستم‌های تامین آب گردد.

حفاظت از چنین سیستم‌هایی با افزایش میزان اتصال آن‌ها به شبکه و محیط‌های اینترنت، از اهمیت فزاینده‌ای برخوردار می‌گردد، زیرا فرصت‌ها و آسیب‌پذیری‌های جدیدی در اختیار مجرمان سایبری قرار گرفته تا با اکسپلویت از آن‌ها، به شبکه‌های صنعتی نفوذ کنند. بنابراین تعداد حملات به‌طور چشمگیری افزایش یافته است؛ به گونه‌ای که طبق تحقیقات موسسه Ponemon، بیش از 90% از سازمان‌هایی که مدیریت سیستم‌های OT را بر عهده دارند، طی یک دوره‌ی دوساله با یک یا چند حادثه‌ی امنیتی مواجه شده‌اند. مضاف بر این حداقل 50% از این سازمان‌ها با حملاتی به زیرساخت‌های OT  روبرو شده‌اند که منجر به از کارافتادن تجهیزات یا توقف فعالیت کارخانجات گردیده است.

حملات سایبری علیه سیستم‎‌های OT و زیرساخت‌های حیاتی در کنار تغییرات اقلیمی، تنش‌های ژئوپلیتیکی و بلایای طبیعی؛ به عنوان 5 مورد از پرمخاطره‌ترین تهدیدها توسط مجمع جهانی اقتصاد، رتبه‌بندی شده‌است.

آیا زمان تغییر در امنیت IT و OT فرا رسیده؟

مرز میان امنیت OT و IT با معرفی دستگاه‌های متصل به سیستم‌های OT و همچنین افزایش استفاده از تجهیزات IoT و IIoT از بین رفته است. این فناوری‌ها، امکان ارتباط و تبادل داده‌ها را بین تجهیزات مختلف فراهم نموده تا بتوانند به‌طور موثری با یکدیگر، همکاری کنند و از اطلاعات حاصل‌شده، برای بهبود عملکرد، تصمیم‌گیری و افزایش کارایی استفاده کنند.

امنیت IT/OT دارای تفاوت‌ها و شباهت‌های کلیدی است، از جمله نوع سیستم‌هایی که محافظت می‌کنند و آسیب‌پذیری‌هایی که به ممکن است به وجود آید.

 

تفاوت ایمن‌سازی شبکه‌های IT و OT در چیست؟

تفاوت‌های قابل توجهی بین سیستم‌های فناوری اطلاعات (IT) و فناوری عملیاتی (OT) وجود دارد که اصلی‌ترین آن‌ها به شرح زیر است:

 

• محیط عملیاتی (operational environment)

مهم‌ترین تفاوت میان ایمن‌سازی شبکه‌های IT و OT، به محیطی اشاره دارد که هر یک از آن‌ها در آن فعالیت نموده و محافظت می‌کنند. OT cybersecurity (امنیت سایبری محیط‌های فناوری عملیاتی) به حفاظت از محیط‌های صنعتی می‌پردازد که معمولات شامل ماشین‌آلات، PLCها و ارتباطات از طریق پروتکل‌های صنعتی است. به طور معمول سیستم‌های OT دارای مشخصات زیر هستند:

• بر روی سیستم‌عامل‌های معمولی اجرا نمی‌شوند.
• فاقد ابزارهای امنیتی سنتی هستند.
• برنامه‌نویسی آن‌ها با کامپیوترهای معمولی، تفاوت دارد.

 

در مقابل، IT cybersecurity (ایمن‌سازی شبکه‌های فناوری اطلاعات) به محافظت از تجهیزات رایج‌تری مانند سیستم‌های کامپیوتری و شبکه‌ها می‌پردازد. این نوع امنیت به محیط‌های روزمره‌ مانند فضای ابری و سرورها توجه داشته و از راهکارهای استانداردی مانند آنتی‌ویروس‌ و فایروال‌ها و همچنین پروتکل‌های ارتباطی محبوبی مانند Hypertext Transfer Protocol (HTTP)، Remote Desktop Protocol (RDP) و Secure Shell (SSH) استفاده می‌کند.

 

• حفظ اطلاعات یا تامین امنیت؟

تفاوت ایمن‌سازی محیط‌های IT/OT به اهداف سازمان نیز بستگی دارد. هدف اصلی ایمن‌سازی شبکه‌های OT، تضمین در دسترس بودن و امنیت تجهیزات و فرایندهای حیاتی است. این نوع امنیت بر حفظ سیستم‌های فیزیکی‌ای تمرکز دارد که نیازمند کنترل مداوم و دقیق هستند تا از خسارات مالی سنگین ناشی از توقف تولید، محفوظ بمانند.

از سوی دیگر ایمن‌سازی شبکه‌های IT بیشتر بر روی تامین امنیت داده‌ها، متمرکز است و به سازمان‌ها کمک می‌کند تا اطلاعات را به صورت ایمن، ذخیره و منتقل نمایند.

 

• تفاوت در فراوانی و شدت آسیب

تفاوت دیگری که بین ایمن‌سازی شبکه‌های OT و IT وجود دارد، نوع حوادث امنیتی است.

به طور معمول تامین امنیت شبکه‎‌های OT به منظور جلوگیری از حوادث و خطرات ویران‌گر طراحی شده است. سیستم‌های OT به طور کلی دارای نقاط ورودی کمتری هستند، اما شدت خسارت ناشی از یک نفوذ در مقایسه با حمله به سیستم‌های IT، بیشتر است. حتی یک حادثه‌ی امنیتی کوچک می‌تواند منجر به خسارات مالی هنگفتی شود و ممکن است تاثیراتی بر کل یک کشور بگذارد، مانند قطعی برق یا آلودگی آب.

از سوی دیگر سیستم‌های IT به دلیل اتصال به اینترنت، دارای نقاط دسترسی بیشتری هستند. این ویژگی، فرصت‌های بیشتری برای حملات سایبری فراهم آورده و در نتیجه خطرات و آسیب‌پذیری‌های متعددی را به همراه می‌آورد.

 

• به‌روزرسانی منظم

سیستم‌های IT و OT بنا به ماهیت خود، نیازهای به‌روزرسانی متفاوتی دارند. شبکه‌های OT به ندرت آپدیت می‌شوند؛ زیرا ممکن است این کار به متوقف ساختن کل فرایند تولید منجر شود. گاها بخش‌هایی از این سیستم با آسیب‌پذیری‌های اصلاح‌نشده به فعالیت خود ادامه داده و شانس حملات سایبری موفق را افزایش می‌دهند.

این در حالی است که شبکه‌های IT به سرعت در حال تحول بوده و نیاز به به‌روزرسانی‌های منظم دارند. به عنوان مثال، بسیاری از تامین‌کنندگان تجهیزات فناوری اطلاعات، روزهای خاصی را به انتشار پچ‌های آپدیت، اختصاص داده تا به‌طور دوره‌ای، نسخه‌های جدیدی از سیستم‌های نرم‌افزاری را منتشر کنند.

 

شباهت میان ایمن‌سازی شبکه‌های IT و OT

با وجود تفاوت‌های مشهود در تامین امنیت شبکه‌های IT و OT، شباهت‌هایی نیز میان آن‌ها وجود دارد:

 

در گذشته تجهیزات OT از اینترنت عمومی و شبکه‌های داخلی جدا نگه داشته می‌شدند و تنها کارکنان مجاز به آن‌ها، دسترسی داشتند. اما امروزه امکان کنترل و نظارت بر سیستم‎‌‌های OT از طریق سیستم‌های IT و همچنین از راه دور و از طریق اینترنت میسر شده است. این تحول باعث می‌شود که سازمان‌ها، تجهیزات OT مانند سیستم‌های کنترل صنعتی (ICS) را به راحتی مدیریت کنند، بر عملکرد کل سیستم، نظارت داشته باشند و پیش از وقوع حملات سایبری، اقدامات لازم را اتخاذ کنند تا مانع از خسارات سنگین شوند.

سیستم‌های IT قادر هستند اطلاعات امنیتی لحظه‌ای (real-time) از وضعیت شبکه‌های OT فراهم آورند و در این زمینه، نقشی حیاتی ایفا می‌کنند. این سیستم‌ها با سرعت بالا به رفع خطاهای موجود می‌پردازند و از این طریق احتمال وقوع حوادث امنیتی را کاهش می‌دهند.

 

ضرورت همکاری IT و OT در ارتقا امنیت سایبری

با اتصال هر‌چه بیشتر سیستم‎‌‌های OT به فضای اینترنت، ارتباط بین فرایندهای ایمن‌سازی شبکه‌های IT و OT از هر زمان دیگری حیاتی‌تر می‌گردد. کمبود ملاحظات امنیتی در شبکه‌های OT، ریسک تهدیدات سایبری را افزایش داده و به گروه‌های هکری این امکان را می‌دهد که با استفاده از تکنیک‌های پیچیده به جستجوی راه‌های اکسپلویت از آسیب‌پذیری‌ها و عبور از سیستم‌های امنیتی بپردازند.

شبکه‌های OT می‎‌توانند با بهره‌گیری از قابلیت‌های امنیتی IT، آسیب‌پذیری‌های خود را برطرف نمایند. با اتصال هرچه‌بیشتر سیستم‌های OT به فضای اینترنت، این سیستم‌ها به اقدامات و پالیسی‌های امنیتی IT، وابسته‌تر شده تا تاثیر حملات را به حداقل برسانند.

 

سوالات رایج در مورد تفاوت ایمن‌سازی شبکه‌های OT و IT

 

• چه تفاوتی میان فرایند ایمن‌سازی شبکه‌های IT و OT وجود دارد؟

تامین امنیت شبکه‌های IT غالبا به حفظ داده‌ها، سرور و زیرساخت‌های شبکه متمرکز است؛ در حالی‌که ایمن‌سازی شبکه‌های OT به ایمن‌سازی تجهیزات فیزیکی و فرایندهای صنعتی در محیط‌های تولیدی و عملیاتی مرتبط است.

 

• چرا تامین امنیت شبکه‌های OT به اندازه‌ی شبکه‌های IT مهم است؟

تامین امنیت شبکه‌های OT به لحاظ تاثیرگذاری بر فرایندهای صنعتی و امنیت عمومی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. حملات سایبری با هدف شبکه‌های OT می‌توانند به اختلال در فرایند تولید، خسارات مالی هنگفت و حتی خطر جانی منجر شوند.

 

• چه تهدیداتی علیه شبکه‌های OT وجود دارد؟

تهدیدات بدافزاری از طریق سخت‌افزار، تهدیدات بدافزاری از طریق اینترنت و اینترانت، خطای انسانی، حملات DDoS و بات‌نت‌های IoT و همچنین نفوذ به فضای ابری از تهدیدات سایبری است که بر علیه سیستم‌های OT رخ می‌دهد.

 

چگونه می‌توان امنیت شبکه‌های OT را تقویت نمود؟

با اتخاذ راهکارهایی مانند انجام منظم ارزیابی‌ ریسک، اجرای چارچوب امنیتی، مدیریت هویت و دسترسی (IAM)، افزایش آگاهی در مورد امنیت سایبری، به‌روزرسانی منظم سیستم‌ها، ایجاد برنامه‎‌های موثر برای خنثی‌سازی تهدیدات (IR plan) و دریافت مشاوره‌ از متخصصان صنعت می‌توان گام موثری در تقویت شبکه‌های OT برداشت.